HoRangI – a tiger inside

På pengesetlane står det at eg bur i Noreg. Noreg, dette stolte landet i det høge nord. Heimstaden og utspringet til vikingane som herja over store delar av Europa omkring tusentalet. På den tida sa dei ikkje, “eg bur i Noreg”, dei prata ikkje eingong norsk, men norrønt. Norrønt forsvann som skriftspråk utover 1300-talet då Svartedauden utrydda store delar av den lærde befolkninga i landet. Danskar og Svenskar har sida då utøvd stor makt her i landet. Når vi i 1814 sa “takk for samarbeidde” til danskane vart dette startskotet for ein språkdebatt som kom til å gje ringverknader den dag i dag.

Noreg har sia 1885 hatt to likestilte skriftspråk, Bokmål og Nynorsk. Begge desse språka er i all førestand norsk, men det gjer ikkje at ein lett kan lære seg den andre målforma. Sjølv skriv eg Bokmål, det har eg alltid gjort, men eg pratar Bergensk. På bergensk har vi ikkje hokjønnsord. Dette gjer det vanskeleg for meg å skriv god nynorsk tenkje eg, men det gjer det ikkje umogeleg.
Eg ser det største problemet med å lære seg nynorsk det fakta at språket ikkje får den merksemda det treng som eit sjølvstendig språk. Eg meine det er vesentleg at om elevar skal kunne lære seg sidemål, må dei få møte språket ofte og i kvardagslege situasjonar. Det held ikkje med ei veke intensiv pugging om ein skal kunne lære seg eit anna språk. På skulen har eg hatt nettopp det, ei veke med sidemål. Eg har lærd meg ein mengde reglar for bøygning av verb og substantiv, og ein mengde unnatak for alle mogelege reglar, men alt dette er jo ikkje verd eit øre om ikkje eg får bruke dei regelmessig. Det å ikkje kjenne igjen språket er roten til problemet med sidemål, utan gjennkjennelsefaktoren vil ein aldri vere i stand til å nytta språket som eit sjølvstendig verkty i skrivekunsten. Til dømes har dei fleste aviser, og nyheitsendingar her i Noreg reportasjar både på Bokmål og Nynorsk. Det er bare rett og rimelig tenkjer eg, men om nynorsk skal verte tatt på alvor må ein kanskje krevje at nynorsk får ein sterkare plass i den norske skulen. kva om alle lærarane vart nøydd til å undervise omlag 25% av tida på sidemål. I minste norsklærarane burde vere interessert i ei slik løysing. Då trur eg ikkje elevane ville vert skremd av tanken på å fylle fire sider med tekst på ein heildagsprøve, og dei ville ikkje trudd at kvisleis var eit ord.